ميوانانى مالَثةرِى ئةنجومةنى نيشتمانيي كاتيي عيَراق ئاطادار دةكةينةوة كة مالَثةرِى كؤمةلَةى نيشتمانى لة قؤناغى دروستبوونداية. ثاش ئامادةبوونى دةكةويَتة بةر ديدى ئيَوةى بةرِيَز.

وتاري سةرؤك بارزاني لة ثةرلةماني عيراق، رؤذي 19/6/2004

 بةناوى خواى بةخشندةى ميهرةبان

 

بةرِيَز سةرؤكى كؤمةلَةى نيشتمانى عيَراقى...

خوشكان و برايان، ئةندامانى كؤمةلَةى نيشتمانى بةرِيَز...

مايةى خؤشحالَيمة بؤ يةكةمجار لةبةردةمى ئيَوةدا ئامادةدةبم. سلآوم هةية بؤتان، ثيرؤزباييتان ليَدةكةم بؤ ئةو دةستكةوتانةى كة لة ماوةيةكى كةمدا بةدةستان هيَناوة لة بةردةوامبوون و بةديهيَنانى بارى ئاسايى كارى كؤمةلَةى نيشتمانى بؤ بةديهيَنانى ئةركةكانى و دامةزراندنى بارى دةستورى ولآت.

هةروةها مايةى خؤشحالَيمة كة ثيَشكةتنة دةستوريةكانى هةريَمى كوردستانتان ثيَبطةيةنم، بة دةستبةكاربوونى ثةرلةمانى هةلَبذيَردراو بة كارة دةستوريةكانى و برِياردانى ياساى سةرؤكايةتى هةريَم ، بةم زووانةش ثيَكهيَنانى حكومةتى نويَى هةريَم بة يةكطرتنى هةردوو ئيدارةكة. كة ئةمةش بةرهةمى هاوكارى و هاوثةيمانى هةردوو ثارتى يةكيَتى نيشتمانى كوردستان و ثارتى ديموكراتى كوردستان و سةرجةم هيَزو ثارتةكانى كوردستانة، ئةم هاوثةيمانةتيةى كة لةلايةن طةلةوة بة تةواوى ثشتيوانى دةكريَت.

ثةرلةمانى كوردستان، كة لة سالَى 1992 هةلَبذيَردراو دامةزرا، ئةمرِؤ لة دواى هةلَبذاردنى نوآ دةست دةكاتةوة بة كارةكانى تاوةكو بارى دةستورى هةريَم سةقامطير بكات، كة رِةنطدانةوةى ثؤزةتيفانةى دةبيَت بؤ عيَراق.

سةقامطيربوونى دامودةزطاكان و دةسةلآتى ياسايى لة هةريَمى كوردستان بة ثةرلةمان و حكومةتى هةريَم و دادطاو، بةم دواييانةش سةرؤكايةتى هةريَم، ثالَثشتى ذيانى ديموكراسى و ثةرلةمانى دةكات لة عيَراقدا، وةكو باسمان كرد. ضةسثاندنى بارى دةستوري و ياسايى حكومةتى فيدرِالَى عيَراقيش ديسان ثالَثشت دةبيَت بؤ بارودؤخى هةريَمى كوردستان لة ئيَستاو ئايندةدا.

ياساى فيدرِالَى و ديموكراتى كة هةمووان كارى بؤدةكةين ثيَويستى بة ئاشتى و ئارامى و سةروةرى ياساية بة طويَرةى دةستور لة سةرجةم عيَراقدا. وة ذيان ئةوةى سةلماندووة كة ضارةسةرى رِاست و داثةروةرانة بؤ كيَشةى طةلى كوردستان بة ضةسثاندنى ذيانى ديموكراتى و ثيَكةوةذيان و ليَبوردن و هاوكارى و برايةتى بةندة لة عيَراقدا.

هةروةك سةقامطيربوون و ثيَشكةوتن بةندة بة بةديهيَنانى ثيَشكةوتن و سةقامطيرى لة هةريَم و مسؤطةركردنى مافة سياسى و كؤمةلآيةتى و دةستوريةكانى طةلةكةى، ئاييندةى ولآتةكةشمان بةندة لةسةر ليَكطةيشتن و رِيَككةوتن(توافق) لةسةر بنةماى يةكطرتنى ئارةزومةندانة لة نيَوان هةردوو نةتةوة سةرةكيةكة ، عةرةب و كورد، وة مسؤطةركردنى مافى سةرجةم ثيَكهاتةكانى كؤمةلَطةى عيَراقى بة توركمان و ئاشورى و كلدان و ثيَكهاتةكانى دى.

ئيَمة هةموومان لة كؤمةلَةى نيشتمانى عيَراقى و حكومةتى فيدرِالَى و ثةرلةمان و حكومةتى كوردستان كاردةكةين لة ثيَناوى يةكيَتى و سةروةرى ولآت، ضونكة ثاراستنى يةكيَتى نيشتمانى لة ثيَشينةى ئةركةكانمانة.

ئيَمة ئيَستا ئةزمونيَكى ديموكراسى ثيادة دةكةين كة لةسةر بنةماى هةمةرِةنطى و فرةيىو رِيَزطرتن لة تايبةتمةنديةكانى يةكترو مافي يةكطرتنى ئارةزومةندانة دامةزراوة.

خوشك و برايانى بةرِيَز...

ئامادةبوونى من رِاستةوخؤ دواى ئةوةى ثؤستى سةرؤكايةتى هةريَمم ثيَ سثيَردرا، بةلَطةية لةسةر سووربوونى كوردستان بة دامودةزطاو دةسةلآتى ياسايىو طرنطى تةواوى هةموو لايةك تا ثةياميَكى نيشتمانى بةثيَزى ئةوان بة ئيَوةو طةلى عيَراق بة طشتى رِابطةيةنم بةوةى ئيَمة جاريَكى دى لة هةريَمى كوردستان جةخت لةسةر يةكثارضةيى و سةروةرى و ثيَشكةوتنى ولآت دةكةين، هةروةك سورين لةسةر برايةتى كورد و عةرةب و مافى سةرجةم ثيَكهاتةكانى عيَراق، بؤية جاريَكى دي ثةيمان دةدةين لةسةر هاوكارى و يةكرِيزى بؤ بنياتنانى عيَراقى فيدرِالَى ديموكراتى فرةيى ثيَشكةوتوو لةسةر بنةماى ريَككةوتن (توافق) و ليَكطةيشتن.

ثيَكةوة ذيانى برايانةو يةكطرتنى ئارةزومةندانة لة نيَوان ثيَكهاتةكانى ولآت مةرجيَكى سةرةكيةو ثيَويستة عيَراق بةو شيَوةية بنيات بنيَينةوة كة سةرجةم ئةو كؤسث و لةمثةرانة لاببةين كة ديَنة رِيَمان و بوونةتة هؤى نائارامى و ثيَشكةوتن لة ماوةى زياتر لة هةشتا سالَى رِابردوو، ضونكة هةروةك دةزانن ئةو كات دةولَةتى عيَراق لةسةر ناهاوسةنطى و ثيَشيَلكردنى مافى ثيَكهاتة سةرةكيةكان دروست بووبوو، ئيَستاش كاتى ئةوة هاتووة ئةو هةلَةية رِاست بكريَتةوة.

ئيَستاش بارودؤخةكة بةدةست خؤمانة و دةتوانين ئيَستاو ئاييندة بؤ طةلى عيَراق لةسةر بنةماى رِيَككةوتن ( توافق) و يةكطرتنى ئارةزومةندانة، كة ئارامى و كامةرانى و ئازادى بؤ نةوةكانى داهاتوو مسؤطةر بكات، بنيات بنيَين. ئيَمة ئيَستا بةرثرسين لة بةرامبةر داهاتوو، بنةماكانى سةركةوتنيشمان تيَداية و ئوميَد و هيواشمان هةية و ثيَويستة لةسةريشمان متمانة بةخؤبوون و هيواى ذيانى نوآ برِويَنين تاوةكو رِؤلَةكانى طةلى عيَراق ناسؤرو نةهامةتيةكانى رِابردوويان لةبير بضيَتةوة.

دةبا كار بكةين بؤ لةناوبردنى هةموو هؤكارةكانى ناتةبايى و شةرِىناوخؤو رِق و كينة و سرِينةوةى ضةوساندنةوةى سياسى لة سةرجةم عيَراق بة تايبةت جينؤسايدى نةتةوةيى لة كوردستان و جينؤسايدى مةزهةبى لة ناوةرِاست و باشوور و نةهيَشتنى شويَنةوارى نةهامةتيةكانى لةناوبردنى بة كؤمةلَ و ئةنفال و بؤمبارانى كيمياوى و لةناوبردنى ناسنامةو ضةوساندنةوةى خةلَك لة باشوور و ناوةرِاست و هؤرِةكان و كوردستان بةشارو طوند و شاخةكانى.

ثيَويستة هؤكارو دةرةنجامةكانى طؤرِانكارى ديموطرافى و سياسى لةناببريَت كة رِذيَمى ثيَشوو ئةنجامى داوة، بة تايبةت لة كةركوك و ناوضة كوردستانيةكان و جيَبةجيَكردنى بةندى 58 لة ياساى بةرِيَوةبردنى دةولَةت بؤ ئاساييكردنةوةى بارودؤخةكة و داننان بة كوردستانيبوونى ئةو شارة تاوةكو ببيَـتة نموونةى ثيَكةوةذيانى نةتةوةيى و ئايينى و مةزهةبى.

خوشك و برايانى ئازيز...

دواى دانانى بةردى بناغةى دةزطا ياساييةكان و كاركردن لةسةر تؤكمةكردنيان لةسةر ئاستى عيَراق و كوردستان هةموومان رِوبةرِووى ضوار ئةركى ثيَكةوةطريَدراو دةبينةوة كة كاريطةريان لةسةر يةكتر هةية.

يةكةم: دانانى دةستورى عيَراقى هةميشةيى و ئةنجامدانى هةلَبذاردن بة ثيَى خشتةيةكى كاتيى دياريكراو و تةواوكردنى ثرؤسةى سياسى.

دووةم: وةستاندنى توندوتيذىو تيرؤر.

سيَيةم: باشكردنى ذيانى ئابوورى و بارى طوزةرانى خةلَك و جيَبةجيَكردنى ثرِؤذةكانى ئاوةدانكردنةوةو طةشةثيَدان.

ضوارةم: لةناوبردنى طةندةلَى كارطيَرِى و دارايىو كةمتةرخةمى.

ئةم ئةركانةش ضةند ثيَداويستيةكى سةرةكى هةية:

-  طؤرِينى ثرِؤطرامى ثةروةردةو فيَركردن بةوةى دذبيَت لةطةلأ توندو تيذى و ضةسثاندنى كةلتورى ليَبوردن و ديالؤط و رِازيبوون بةوى دي.

-  زيادكردنى رِؤلَى ئافرةت لة كؤمةلَطاو طرنطيدانى تةواو بة كيَشةكانى لاوان و دابينكردنى هةلى كاركردن لةسةر بنةماى ليَهاتوويى.

ئةو دةستورةش كة ئيَمة دةمانةوآ دستوريَكة كة:

·   ثشت دةبةستيَت بة ثيَكهيَنانى دةولَةتى عيَراقى ديموكراتى فيدرِالَى لةسةر بنةماى يةكطرتنى ئارةزوومةندانة و هاوبةشى تةواو لة نيَوان ثيَكهاتةكاني و بةديهيَنانى سةروةرى ياسا.

·       رِةنطدانةوةى بةرذةوةندى ثيَكهاتةكانى طةلى عيَراق بيَت و ماف و دةستكةتةكانى بثاريَزيَت.

·       لةسةر بنةماى جياكردنةوةى هةرسآ دةسةلآتةكة دابمةزرآ.

·   سيظيل و شارستانى بيَت و ماف و ئازادية طشتى و تايبةتيةكان و مـــافى مــــرؤظ و يةكسانى هاولآتيان و بةرطرى لة مافةكانى ئافرةت مسؤطةربكات.

·   دةسةلآتى حكومةتى فيدرِالَى و هةريَمةكان بة رِوونى و ووردى ديارى بكات و رِى خؤش بكات بؤ ضارةسةرى كيَشة نةتةوةييةو مةزهةبيةكانى عيَراق بة ثيَى ياساى بةرِيَوةبردنى دةولَةتى عيَراق.

سةركةوتنمان لة دانانى دةستوورلةسةر ثابةنديمان بة بنةماى رِيَككةوتن (توافق) و ليَكطةيشتن و رِيَزطرتن لة بةرامبةرو تايبةتمةنديةكانى يةكترو ئازادى بيرو ئايين و بيروباوةرِ بةندة.

هةروةك ثيَم واية هةموومان سوورين لةسةر دارِشتنى دةستور لة وادةى دياريكراوى خؤى و ئامادةكردنى خةلَك بؤ هةلَبذاردنةكانى ئايندة لة دواى ئةنجامدانى رِاثرسى لةسةر دةستور.

ضةنديش بطةرِيَينةوة بؤ ياساى بةرِيَوةبردنى دةولَةتى عيَراقى هيَندة سةركةوتوو دةبين لة دارِشتنى دةستورى هةميشةيى لة كاتى دياريكراودا.

ئيَمة يةكدةنط بووين لةسةر ئةوةى ياساى كاتى بةرِيَوةبردنى دةولَةت ببيَتة بنةمايةك، بؤية ثيَويستة كارى لةسةر بكريَت و فراوان بكريَت نةك بؤ دواوة بطةرِيَينةوة.

ئيَمة لة هةريَمى كوردستان سوورين لةسةر ثشتيوانيكردنتان بة تةواوى بؤ بةدةستهيَنانى دةستورى هةميشةيى بة باشترين شيَوة و كةمترين كات بةو شيَوةيةى ماف و تايبةتمةنديةكانى سةرجةم ثيَكهاتةكانى كؤمةلَطةى عيَراقى بثاريَزيَت. هةروةك خؤشحالَ بووم كاتيَك طويَبيستى هةوالَى بةشداريثيَكردنى برايانى سوننة بووم لة كارةكانى دارِشتنى دةستوردا.

كارة تيرؤريستيةكان زؤريَك لة كاروبارةكانى ولآت دةشيَويَنآ و كاريطةرى خراثى دةبيَت لةسةر ذيانى ئابوورى، هةربؤية طيَرِانةوةى ئارامى و ئاسايش ئــامانجيَكى هةنوكةيى و بنةرِةتية.

ثيَكهاتنى حكومةتى ئيَستا لةسةر بنةماى رِيَككةوتنى هةردوو ليستى هاوثةيمانيَتى نيشتمانى عيَراقى و هاوثةيمانيَتى ديموكراتى كوردستان بوو، ليَرةدا دةمةويَت ئامادةيى حكومةتى هةريَمى كوردستان و هاوثةيمانى كوردستانى دووثات بكةمةوة لةسةر ثشتيوانى تةواو بؤ حكومةتى فيدرِالَى بةمةبةستى لةناوبردنى هؤكارةكانى توندوتيذى و تيرؤرو وةطةرِخستنةوةى ذيانى ئابوورى و باشكردنى بارى ذيانى هاولآتيان.

بانطهيَشتى ولآتانى دراوسيَش دةكةين تا هاوكاريمان بكةن بؤ توندكردنةوةى رِيَوشويَن لةسةر سنوورةكانيان لةطةلأ عيَراق بةمةبةستى رِيَطرتن لةوانةى دةيانةويَت سنوور ببةزيَنن.

ثيَويستة لةسةرمان هاوكارى بكةين بؤ رِاطرتنى توندوتيذى و دانانى سنوريَك بؤ كارةكانى تؤلَةسةندنةوةو ثيَشيَلكارى و دووربكةوينةوة لة وروذاندن. هةروةك دذايةتى هةر هةولَيَك دةكةين بؤ دوورخستنةوةى هةر ثيَكهاتةيةكى سةرةكى يان لايةنيَك، لة هةمانكاتدا داواى بةشدارى سةرجةم ثيَكهاتةكانى طةلى عيَراق دةكةين لة دارِشتنى دةستور و ثرؤسةى سياسيدا.

لةناوبردنى هةولَةكانى نانةوةى ئاطرى ناكؤكى ناوخؤش ئةركيَكى طرنطى هةمووانة ، بؤية ثيَويستة وورياو بيَداربين بةرامبةر وروذاندنى هةستى مةزهةبى لةهةر لايةكةوة بيَت.  

طةلى عيَراق قوربانى زؤرىدا لة ثيَناو نةهيَشتنى ستةم و ضةوساندنةوة و جياكارى مةزهةبى و نةذادى و كؤتاييهيَنان بة سةردةمى طؤرِة بة كؤمةلَةكان و كوشتن لةسةر بنةماى ناسنامة.

ثيَويستة هاوكار بين بؤ دانانى سنوريَك لة بةرامبةر هةر شتيَك كة ببيَتة مايةى رِق وكينة بةهؤى ناسنامةى نةتةوايةتى يان ئايينى يان مةزهةبى.

هةنديَك لة دةولَةتانى ناضةكة و ضةند لايةنيَكى ناوخؤ بة طومانةوة دةرِواننة ئامانجة رِةواكانى طةلى كوردستان و دةيانةوآ رِاستى بنةما دةستوري و ياساييةكانى دامودةزطاكانى هةريَمى كوردستان بزرِيَنن و هةولأ دةدةن ترس و طومان لةو بارةيةوة بوروذيَنن. ئةوانة مافى سروشتى طةلى كوردستان زةوت دةكةن لة ذيان و ئازادى و يةكطرتنى ئارةزومةندانة.

ئيَمة داواى يةكسانى دةكةين لة مافى هاولآتيبوون، بة شيَوةيةك لة عيَراقدا هاولآتى ثلة دوو و سآ نةميَنآ لة هةر نةتةوةو ئايين و مةزهةبيَك، وة هةموو عيَراقيةكان هاولآتى يةكسان بن لة ماف و ئةركدا.

هةروةها داواى رِيَزطرتنى فرةيى و تايبةتمةندى و ئازادى و رِذيَمى فيدرٍِالَى ديموكراتى دةكةين كة دةبنة مايةى مسؤطةركردنى ثاشةرِؤذو يةكيَتى عيَراق.

هةروةك داواى بنياتنانى كؤمةلَطةى مةدةنى و ثشتيوانى دةزطاكانى و رِةخساندنى ئازادى تةواو دةكةين.

عيَراق ولآتيَكى دةولَةمةندة بة ووزةو تواناى مرؤيي و سامان و داهات و زةوى و ئاو، بؤية نادادى و مايةى دلَتةنطيةكة زؤربةى عيَراقيةكان هةذارو بيَكارو بيَبةشبن لة خزمةتطوزارى و ساناترين ثيَداويستيةكانى ذيانى سةربةرزانةى هاوضةرخ.

ثيَويستة هاوكارو دةست لة ناو دةست بين بؤ وةبةرهيَنانى دروستى ئــــةم سامانة لة ثيَناوى طيَرِانةوةى سامانى لةناوضووى عيَراق و لابردنى بيَبةشى و نادادى لةسةر بةشخوراوان. ئةمةش ثيَويستى بة جيَبةجيَكردنى ثرِؤذةى طةشةثيَدان و رةخساندنى بوارة بؤ وةبةرهيَنان.

لة كؤتاييدا ، خوشك و برايان ، هاتووين بؤ تؤكمةكردنى كارى هاوبةش لة ثيَناوى عيَراقى نويَدا، كة ئاسايش و ئارامي تيَيدا سةقامطيربيَت و متمانةو هيوامان بة داهاتووى هةبيَت.

 

-      سلآو بؤ طيانى شةهيدانى طةلى عيَراق لة ثيَناوى ئازاديدا.

-      سلآو بؤ كةس و كارى قوربانيانى ئةنفال و طؤرِة بةكؤمةلَةكان.

-      بذى برايةتى كورد و عةرةب.

 

والسلام عليكم ورحمةالله و بركاته   

ثيرؤزبايى

 

بةرِيَز مةسعود بارزانى سةرؤكى هةريَمى كوردستان

 

بةناوى كؤمةلَةى نيشتمانيةوة طةرمترين و جوانترين ثيرؤزبايى ئارِاستةى بةرِيَزتان دةكةين بة بؤنةى دةست بةكار بوونتان لة ثؤستى سةرؤكى هةريَمى كوردستان، داواكارين خواى طةورة ثاريَزراو و لةش ساغتان بكات و لة ذيَر سايةى سةركردةيى ئيَوةدا طةلى كوردمان لة كوردستان زياتر طةشةبكات و بةرةوثيَش بضيَت.

 

                                                                                                     دةستةى سةرؤكايةتى

                                                                                      كؤمةلَةى نيشتمانى

                                                                                                        14/6/2005

بةياننامةى رِؤذنامةوانى

 كؤمةلَةى نيشتمانى لة دانيشتنى ئاسايى رِؤذى سيَشةممة بةروارى 14 حوزةيرانى 2005 بة سةرؤكايةتى بةرِيَز د.حوسيَن ئةلةشهرستانى جيَطرى يةكةمى سةرؤكى كؤمةلَةى نيشتمانى لة كؤشكى كؤنطرةكان لة بةغدا ميواندارى د.ئيبراهيم ئةلجةعفةرى سةرؤكى ئةنجومةنى وةزيرانى كرد بة مةبةستى تاووتويَكردنى بةرنامةى سياسى حكومةتى ئينتيقالى.

جيَى باسة كؤمةلَةى نيشتمانى ليذنةيةكى ثيَكهيَنابوو بؤ ئامادةكردنى رِاثؤرتيَك بةمةبةستى تاوتويَكردنى ناوةرؤكى بةرنامةى سياسى حكومةت. رِاثؤرتةكة لةلايةن بةرِيَز فةرةيدون عةبدولقادر ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى خويَندرايةوة كة لة نؤ تةوةرة ثيَكهاتبوو تيَيدا ئاماذةى بة ضةند تيَبينيةكى طشتى و ثاشان ضةند تيَبينيةك لةسةر سياسةتى ئاسايش و بةرطرى و طةشةثيَدانى كؤمةلآيةتى و ثةيوةندية دةرةكيةكان و خزمةتطوزارى طشتى و ئابوورى و ئاوةدانكرنةوةو بنياتنان و شةهيد و زيندانة سياسيةكان و رِاطويَزراوان و ئاوارةو دةركراوان و ضةند تيَبينيةكى سياسى طشتيشى لة خؤطرتبوو. رِاثؤرتى ليذنةكة ئاماذةى بةوةدا كة بةرنامة سياسيةكة ضةند بؤضوونيَكى طشتى لة خؤطرتبوو، وة ثلانيَكى دياريكراوى تيَدانةبوو بؤ جيَبةجيَكردن، هةروةك رِاثؤرتةكة بةشيَك لة سياسةتى ئاسايش و بةرطرى دةستنيشانكردبوو، هةربؤية داواى ثيَويستى رِوونكردنةوةى ضةند بابةتيَكى كرد كة لة رِاثؤرتةكةدا بةشيَوةيةكى طشتى باسى ليَكرابوو، لةوانة: ثيَكهيَنانى سوثا و بودجةى بةرطرىو خولى كاديرانى سةربازى و برِطةى تيَكةلَكردنى ميليشياكان، كة ئةم بابةتانة بة دريَذى لة بةرنامةى جكومةتدا باس نةكرابوو. هةروةك بةرنامةكة لة بوارى طةشةثيَدانى كؤمةلآيةتى ميكانيزمى لةناوبردنى طةندةلَى بةرِيَوةبردنى باس نةكردبوو.

سةبارةت بة ثةيوةنديةكانى دةرةوة رِاثؤرتةكة ضةند ثيَشنياريَكى طرنطى لة خؤطرتبوو لةوانة وةرطرتنى هةلَويَستى سياسى و ئابوورى توند بةرامبةر ئةو ولآتانةى دذايةتى عيَراق دةكةن و دووبارة ناردنةوةى شاندى ديبلؤماسى بؤ دةرةوى عيَراق، هةروها طرنطى ئامادةبوونى عيَراق لة كؤرِوكؤبوونةوة نيَودةولَةتيةكان و ثشتيوانيكردنى كؤمةلَةى نيشتمانى لة بوارى ثةيوةندي لةطةلأ ثةرلةمانة عةرةبى و نيَودةولَةتيةكان.

لة بوارى ئابوورى و ئاوةدانكردنةوةدا رِاثؤرتةكة ثيَشنيارى دابينكردنى دارايى كرد بؤ ضارةسةرى كيَشةى بيَكارى و خؤبةرِيَوةبردن و دابينكردنى بودجةى تايبةت بؤ ئاوةدانكردنةوة.     

لة كؤتاييدا وة لة تيَبينية طشتيةكاندا كة زياتر شيَوازيَكى كؤمةلآيةتى و سياسى لة خؤطرتبوو، لةو ياداشتنامانة وةرطيرابوو كةلةلايةن فراكسيؤنةكانى كؤمةلَةى نيشتمانيةوة خرابووة رِوو، جةختى لةسةر ضةند خاليَك كردبوو لةوانة ثيَويستى بةطةرِخستنى ديالؤطى نيشتمانى و ضارةسةرى شيَوازى ثةيوةندى نيَوان حكومةتى ناوةندى و حكومةتى هةريَم لة كوردستان و ضارةسةرى ئةو ستةم و جياوازيةى ئافرةتى عيَراقى بةدةستيةوة دةنالَيَنآ كة بةهؤى رِذيَمى ثيَشووةوة هاتؤتةدى، دوا خالَيش بريتى بوو لة ثيَشكةشكردنى ثرؤذةى ثيَشنياركراو بؤ هةمواركردن و رِةتكردنةوةى ثاشماوةى برِيارةكانى رِذيَمى ثيَشوو.

دواى كؤتايى هيَنان بة رِاثؤرتى ليذنةى تايبةت ذمارةيةك لة ئةندامانى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى بةشداريكردنيان كرد بؤ ليَدوان لةسةر رِاثؤرتةكة. بةرِيَز سةعد جةواد ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ثرسيارى لة دامةزراندنى بةرِيَوةبةرى دةزطاى هةوالَطرى سةربازى كرد كة ئايا ثيَويستى بة رِةزامةندى كؤمةلَةى نيشتمانى ناكات. بةلآم بةرِيَز سةعدى بةرزنجى بةناوى ليستى هاوثةيمانى كوردستان ئاماذةى بةوةدا كة ثيَشيَلكارى ضةند بةنديَكى ياساى بةرِيَوةبردنى دةولَةت كراوة. بةرِيَز عةباس بةياتى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى كرد طفتوطؤكان لة دووتويَى رِاثؤرتى ليذنةكة بيَت بةو ثيَيةى تيَبينى فراكسيؤنةكانى تيَدا تؤمار كراوة.

بةرِيَز وةليد شةريكة ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى ئاساييكردنةوةى بارودؤخى كةركوكى كرد بة ثيَى برِطةى 58 لة ياساى بةرِيَوةبردنى دةولَةت.

سةبارةت بة دةسةلآتى حكومةتى ئينتيقالى بؤ دريَذكردنةوةى ماوةى مانةوةى هيَزة فرةرِةطةزةكان لة عيَراقدا بةرِيَز مةحمود ئال رازى و موفيد ئةلجةزائرى ئةندامانى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاماذةيان بةوةدا كة حكومةت ماوةكةى دريَذكردؤتةوة بةبآ بةشداري ثيَكردنى  كؤمةلَةى نيشتمانى لةو برِيارةدا.

بةلآم بةرِيَز حةسةن ئةلسنيَد ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ثيَى وابوو بةرنامةكة رِيَذةى سةدى تيَدا نيةو ثيَشنياريشى كرد كة وةزارةتةكان بةرنامةى خؤيان ثيَشكةش بة كؤمةلَةى نيشتمانى بكةن.

لة هةمانكاتدا بةرِيَز عةدنان ئةلجةنابى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى كرد بةرنامةكة بةدريَذى باسى بودجةو داهات و ثيَشبينى زيادكردني بخاتة رِوو.

هةروةك هةنديَك لة بةشداريةكان لةوانة بةرِيَز خاتوو عةقيلة عةبدولحسيَن و خاتوو حةنان ئةلةفةتلاوى و بةرِيَز عةباس ئةلبةياتى و خاتوو ئيلتيفات ئةلةفةتلاوى ئةندامانى كؤمةلَةى دةستخؤشيان لة بةرنامةكةى حكومةت كرد.

لة دانيشتنى دووةمدا بةرِيَز ئيبراهيم ئةلجةعفةرى سةرؤكى ئةنجومةنى وةزيران وةلآمى تيَبينيةكانى دايةوةو سوثاسى بةشداربووانى كرد لةسةر ثيَشنيارةكانيان و ئةوةشى خستة رِوو كة ئةو كراوةتة جيَى باوةرِ بؤ هةلَطرتنى بةرثرسياريةتى لة بةرامبةر طةلدا و ئةو نويَنةرايةتى بؤضوون و رِاى كةسانى دى دةكات و مةرج نية سةرجةم برِطةكانى بةرنامةكة باوةرِى خؤى بيَت. هةروةك بةرطرى لة بةرنامةكة كردو ثيَى وابوو ثلانيَكى تيَروتةسةل نيةو دةرطاش والآية بؤ دةولَةمةندكرد ن و بةثيَزكردنى بةرنامةكة.

ثاشان بةرِيَز سةرؤكى دانيشتنةكة داواى كرد دةنطبدريَت لةسةر ئةو ثيَشنيارةى كة دةستةى سةرؤكايةتى ئامادةى كردووة بؤ رِازيبوون لةسةر بةرنامةكة لةطةلَ ئةنجامدانى ضةند دةستكاريةك كة لة رِاثؤرتى ليذنةى تايبةت و تيَبينى فراكسيؤنةكانى ثةرلةمان و ئةنداماندا هاتووة. لة كاتى ئةنجامدانى دةنطدانةكةدا ثيَشنيارةكة بة زؤرينةى دةنطى ئامادةبووان رِةزامةندى لةسةر نيشاندرا.

ئةمةو هةريةك لة بةرِيَزان وةزيرى ناوخؤو طواستنةوةو وةزيرى كاروبارى كؤمةلَةى نيشتمانى هاورِيَيةتى بةرِيَز سةرؤكى وةزيران بوون لة دانيشتةكةدا.

دانيشتنةكةش لة كاتذميَر 4:00 كؤتايى ثيَهات.

بةياننامةى رِؤذنامةوانى

لة كارنامةى دانيشتنى ئاسايي كؤمةلَةى نيشتمانى بةسةرؤكايةتى بةرِيَز دكتؤر حاجم ئةلحةسةنى سةرؤكى كؤمةلَة نيشتمانى لة رِؤذى دووشةممة بةروارى 13حوزةيرانى 2005 لة كؤشكى كؤنطرةكان لة بةغدا، تاووتويَى بابةتة هةنوكةييةكان و رِاثؤرتى هةريةك لة ليذنةكانى زيندووكردنةوةى هؤرِةكان و شةهيدو زيندانية سياسيةكان كرا.

لة دانيشتنى سةرلةبةيانيدا ئةندامانى كؤمةلَةى نيشتمانى دانيشتنةكةيان بة خستنةرِووى بابةتة هةنوكةييةكان دةستثيَدةكرد، لةسةرةتادا بةرِيَز مةحمود ئةلشيَخ رازى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى جةختى لةسةر خالَيَك كرد كة ثيَشتر باسى ليَكردبوو بةلآم كارى بؤ نةكراوة ئةويش بريتية لة ئةنجامدانى سةرذميَرى طشتى دانيشتوان و بةدواداضوونى ثيَكهيَنانى ليذنةيةكى تايبةت بؤ ثيَداضوونةوةى سةروةرى نيشتمانى. بةلآم بةرِيَز خاتوو هةيفا ئةلعةزاوى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى دياردةى دةركردنى بة كؤمةلَى خستةرِوو لة هةنديَك لة وةزارةتةكان، هةروةك ضةند داوايةكى ثيَشكةش بة سةرؤكايةتى وةزيران كردووة بة بآ ئةوةى هيض وةلآميَكى لةسةر ئةو داواية دةستبكةوآ.

سةبارةت بة ضاندنى برنج لة هةنديَك ناوضةى عيَراق و ثيَويستى دابينكردنى ئاوو كارةبا بؤ ئةو مةبةستة، بةرِيَز فةعال نيعمة ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى سكالآى خؤى نيشاندا بة ثابةندنةبوونى بةرثرسان سةبارةت بة دابين نةكردنى ئةو دوو ثيَويستيةى ضاندنى برنج، لة كاتيَكدا ويَستطةى كارةبايى طةورة لة شارى نةجةف هةية كة دةكريَت وةزارةتى كارةبا بؤ ئةو مةبةستة بةكاريان بهيَنىَ. لةسةر هةمان بابةت بةرِيَز سامى ئةلعةسكةرى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاماذةى بةوةدا كة ناوضةى بةتحة لة ثاريَزطاى زيقار هةمان كيَشةى هةية، سةرسورِمانى خؤشى نيشاندا كة ووزةى كارةبا دابين ناكريَت لة كاتيَكدا ويَستطةى كارةبا هةية.

هةر لةدووتويَى بابةتة هةنووكةييةكان داواكارى هةبوو سةبارةت بة ياساى تايبةت بة تويَذةكانى كؤمةلَطا، هةروةكو بةرِيَز موفيد ئةلجةزائرى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى دةركردنى ياسايةكى نويَى كرد بؤ خانةنشينان كة تيَيدا مافى ئةوةيان هةبيَت 80% ى مووضةى هاوشانةكانيان وةربطرن.

بةلآم بةرِيَز سامي شةبةك ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئةو مامةلَة خراثةى خستةرِوو كة دةرهةق بة ئةندامانى كؤمةلَةى نيشتمانى ئةنجامدرا لة فرِؤكةخانةى بةغداو عةممان لةلايةن هةنديَك لة كارمةندان لة كاتى طةشتةكةياندا، هةربؤية داواى لة حكومةت كرد ثاسثؤرتى ديبلؤماسى دةربكات بؤ ئةندامانى كؤمةلَةى نيشتمانى بؤ رِيَطرتن لةو دياردةية.

سةبارةت بة برِيارى دةستبةسةراطرتنى ئةو ثارةو مولَكانةى كةلةلايةن رِذيَمى ثيَشووةوة دةركرابوو، بةرِيَز نةوزاد سالَح ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى كرد برِياريَكى ئاشكرا دةربكريَت بؤ هةلَطرتنى ئةو دةستبةسةراطرتنةو قةرةبووكردنةوةى زيان ليَكةوتووةكان.

سةبارةت بة هةلَبذاردنةكانى ئةنجومةنى شارى كةركوك بةرِيَز ئالآ نورى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاماذةى بة ضةند ثيَشيَلكاريةك كرد لة ثرؤسةى هةلَبذاردنةكاندا لةلايةن لقى كةركوكى كؤمسيؤنى بالآى هةلَبذاردنةكان سةرةرِاى ئةوةى كة ثةيمانيان دابوو ليذنةيةكى ليَكؤلَينةوة  ثيَكبهيَنن سةبارةت بةو ثيَشيَلكاريانة بةلآم ئةنجامى ليَكؤلَينةوةكان تا ئيَستا ديار نية.

لة تةوةرةى طفتوطؤكردن سةبارةت بة رِاثؤرتى ليذنةى شةهيد و زيندانة سياسيةكان بةرِيَز خاتوو سوريا ئةلسولَتانى سةرؤكى ليذنة رِاثؤرتةكةى خويَندةوةو ئاماذةى بة ئةو قوربانية زؤرةدا كة عيَراقيةكان لة سةردةمى رِذيَمى ثيَشوودا بةخشيان و ثيَشنيارى ئةوةشى كرد دةزطايةكى تايبةت دروستبكريَت بؤ طرنطىدان بة كةس و كارى شةهيدو زيندانة سياسيةكان، برِياريَكيَش دةربكريَت بؤ ثاراستنى ئةو بةلَطةنامةو بةياننامانةى تايبةتة بة شةهيد و زيندانة سياسيةكان. هةر لةبةر ئةمة بةرِيَز رةئوف عوسمان ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى جةختى لةسةر ثيَويستى قةرةبووكردنةوةى شةهيدةكان كردو هيواى خواست سوود لة ئةزموونى هةريَمى كوردستان وةربطيريَت لةم باريةوة.

بةلآم بةرِيَز عةلى ئةلئةديب ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى تيَرِوانينيَكى ديكةى هةبوو بؤ بابةتةكة، كاتيَك داواى رِيَزليَنانى بةثةلةى كةس و كارى شةهيدةكانى كرد بة دابةشكردنى ثارضةزةوى نيشتجيَبوون بةسةرياندا لةبةر ئةو بارة ناهةموارةى  دةولَةت ثيَيدا تيَثةرِدةبيَت  لة رِووى داراييةوة. لةهةمانكاتدا بةرِيَز شيَخ جةلالةددين ئةلةسةغير ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ضةند ثيَشنياريَكى خستةرِوو لةسةرهةمان بابةت، كة خؤى لة هاوكارى سةرجةم لايةنة سياسية جياوازةكان و بنياتنانى دةزطايةكى تايبةت بة شةهيدان و ضاوخشاندنةوة بة ثرِؤطرامى فيَربوون و كارطيَرِى و ثةروةردةييدا دةبينيةوة.

بةرِيَز حوسيَن ئةلباليسانى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ثيَى وابوو دةبيَت رِيَزليَنانى ئةم تويَذةى خةلَك لة هةردوو رِووى ماددى و مةعنةوى بيَت و بة  ثيَويستيشى نةزانى ثةيكةرى يادةوةريان بؤ بنياتبينريَت.

سةبارةت بة ليَك نزيكى و بةيةكداضوونى كارى هةردوو ليذنةى شةهيدو زيندانية سياسيةكان و ليذنةى قوربانيانى رِذيَمى ثيَشوو بةرِيَز شيروان ئةلوائلى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاطادارى ئةوةيدا كة ليَك نزيكى ئاشكرا هةية لة كارى هةردوو ليذنةكةو داواى ثيَويستى كارى هاوبةش و هاوئاهةنطى هةردوو ليذنةكةى كرد بؤ ضارةرسةركردنى ئةو بةيةكداضوونة. هةروةك بةرِيَز ئةكرةم ئةلحةكيم ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى رِيَزليَنانى شةهيدةكانى بة كاريَكى نيشتمانى داناو ثيَى وابوو هاندانى طةلة بؤ قوربانى دان، هةروةك داواى دادطايى كردنى تاوانبارانى كرد ضونكة بةشيَكة لة رِيَزليَنانى شةهيدةكان.

بةلآم بةرِيَز عةباس ئةلبةياتى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى دامةزراندنى دةزطايةكى تايبةتى بة شةهيدو زيندانة سياسيةكان كرد، هةروةك داواى ضاوخشاندنةوةى بة كيَشةى قوتابيانى ئامادةيى و كؤليَذةكان كرد كة زيندانى كراون و سالآنيَكى زؤريان لة زينداندا بةسةربردووة، ئةوةش بة دةركردنى برِياريَكى تايبةت بؤيان كة مةرجى تةمةن و نمرة نةيانطريَتةوة بؤ تةواوكردنى خويَندنةكةيان.

لة تةوةرةيةكى ديكةدا بةرِيَز سةرؤكى كؤمةلَةى نيشتمانى رِايطةياند كة ثيَشنياريَك هةية لةلايةن ليذنةى ثةروةردةو فيَركردن و رِؤشنبيرى و رِاطةياندن و طةشت و طوزار بؤ هةمواركردنى بةندى ذمارة 95 لة ثةيرِةوى ناوخؤى كؤمةلَةى نيشتمانى بؤ لةتكردنى ليذنةكة بؤ دوو ليذنة،كاتيَكيش ثيَشنيارةكة خراية دةنطدانةوة بة زؤرينةى دةنط رِةزامةندى لةسةر نيشاندرا.

هةروةك ثيَشنياريَكى ديكةى خستةرِوو تاوةكو ليذنةى ذينطةو تةندروستى يةكبخريَن، كاتيَك ثيَشنيارةكة خراية دةنطدانةوة زؤرينةى دةنطى بةدةستهيَنا. هةروةك لةكاتى دةنطدان سةبارةت بة ثيَشنيارى تيَكةلَكردنى هةردوو ليذنةى قوربانيانى داطيركردن و تيرؤر و ليذنةى قوربانيانى رِذيَمى رِابردوو، ثيَشنيارةكة بة 98 دةنط لة كؤى 158دةنط رِةزامةندى لةسةر نيشاندرا.

لة دانيشتنى دوانيوةرِؤدا بةرِيَز عةبدولكةريم ئةلموحةممةداوى رِاثؤرتى ليذنةى زيندووكردنةوةو طةشةدانى هؤرِةكانى خويَندةوة و جةختى لةسةر ئةوةكرد كة هاولآتيان و ذينطةى ئةم ناوضةية رِووبةرِووى رِةشةكوذى بؤتةوة، هةربؤية ثيَشنيارى ثيَكهيَنانى دةستةيةكى بالآى كرد لة وةزارةت و فةرمانطة ثةيوةنديدارةكان بؤ زيندووكردنةوةو سةرثةرشتيكردنى كاروبارى هؤرِةكان.

سةبارةت بة كاروبارى هؤرِةكان بةرِيَزان ئةندامانى كؤمةلَةى نيشتمانى بةشداريان كردو ثيَيان وابوو دةسةلآتى جيَبةجيَكردن بةرثرسة لةم كارةو ثيَكهيَنانى دةستةيةكى سةربةخؤيان بةمةبةستى دياريكردنى سياسةتيَكى رِوون بؤ ئاوةدانكردنةوةى هؤرِةكان بة كرؤكى ثرؤسةى زيندوكرنةوة زانى.

ثيَش كؤتايى هيَنان بة دانيشتنةكة بةرِيَز سةرؤكى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاشكراى كرد كة ميواندارى بةرِيَز سةرؤكى حكومةتى ئينتيقالى دةكريَت بة مةبةستى تاووتويَكردنى بةرنامةى حكومةت بؤ قؤناغى طواستنةوة هةروةك ميواندارى وةزيرى نةوت و بةرطرى و وةزيرى دةولَةت بؤ كاروبارى كؤمةلَةى نيشتمانى دةكريَت. هةروةها بةرِيَز سةرؤكى كؤمةلَةى نيشتمانى ثيرؤزبايى ئارِاستةى بةرِيَز مةسعود بارزانى كرد كة بؤ سةرؤكى هةريَمى كوردستان هةلَبذيَردراوةو هيواى خواست طةلى كوردمان زياتر طةشةبكات لةذيَر سايةى ديموكراسى و فيدرِاليدا.

دانيشتنةكةش لة كاتذميَر 3:30 تةواو كؤتايى ثيَهات.

بةياننامةى رِؤذنامةوانى

 

بةرِيَز دكتؤر حاجم مةهدي ئةلحةسةنى سةرؤكى كؤمةلَةى نيشتمانى سةرلةبةيانى رِؤذى يةكشةممة بةروارى 12/6/2005 سةرؤكايةتى دانيشتنى ئاسايى بيست و حةوتةمى كؤمةلَةى نيشتمانى كرد لة كؤشكى كؤنطرةكان لة بةغدا. طفتوطؤكانى دانيشتنةكةش تايبةت بوون بة رِاثؤرتى ليذنةى ئابوورى و ليذنةى قوربانيانى رِذيَمى ثيَشوو و ليذنةى كاروبارى هةريَم و ثاريَزطاكان.

لة رِاثؤرتى ليذنةى ئابوورى و سةبارةت بة كيَشةى ئارد دكتؤر عاميرة ئةلبةلداوي ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى رِاثؤرتيَكى تيَروتةسةلى ثيَشكةش كرد دواتريش دةرطاى وتوويَذ كرايةوة. بةرِيَز فةلاح حةسةن شنيَشل ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى بؤضوونى ثيَضةوانة بوو لةطةلأ ناوةرؤكى رِاثؤرتةكة. بةرِيَز سةعد جةواد قةنديل ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى لةلايةن خؤيةوة داواى كرد ليذنةيةكى تايبةت ثيَكبهيَنريَت بؤ ليَكؤلَينةوة لة كيَشةى هاوردةكردنى ئةو بارة. بةلآم بةرِيَز عةدنان ئةلحةسةنى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ثشتيوانى بؤضوون و برِيارةكانى ليذنةى ئابوورى كردو داواى كرد بكريَتة برِيارو ثيَى وابوو ئةوةى خراوةتة رِوو تةنها ثرِووثاطةندةية.

بةلآم بةرِيَز مةحمود ئةلشيَخ رازى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى جةختى لةسةر ئةوةكرد كة لة رِاثؤرتةكةدا ئاماذة بة ضالاكى تيشكاوةرى نةكراوة بؤسةر ئاردةكة. بةرِيَز شيروان ئةلوائلى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى كرد هةموو ئةو شمةكانةى هاوردة دةكريَن لة تاقيطةى وةزارةتى تةندروستى بثشكيَنريَن نةك لة تاقيطةكانى وةزارةتى بازرطانى. بةرِيَز كةمال عةبدولآ ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاماذةى بةوةدا ئةوةى لةو مامةلَةيةدا رِوويدا ياريةكة مةبةستيش تيَيدا ئةنجامدانى مامةلَةى ديكةية.

لةلايةن خؤيةوة بةرِيَز ئةكرةم حةكيم ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى كرد رِاثؤرتةكة لة دةزطاكانى رِاطةياندن بلآوبكريَتةوة. بةرِيَز وةحيد ئةلعيساوي ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ثيَى وابوو كة ثيَويستة بةروارد بكريَت لة نيَوان ئةو ئاردانةى لة عيَراق بةكاردهيَنريَت. بةلآم بةرِيَز حةنان ئةلفةتلاوي ثرسيارى لة ضارةنووسى ئةو داواية كرد كة ثيَشكةش بة وةزارةتى بازرطانى كرابوو سةبارةت بة هؤكارةكانى ئةو بارة ئاردة.

لة تةوةرى رِاثؤرتى ليذنةى تةندروستى كةلةلايةن بةرِيَز دكتؤر نةوزاد سالَح سةرؤكى ليذنة ثيَشكةشكرا، ئةندامانى كؤمةلَةى نيشتمانى رِاثؤرتةكةيان تاووتوآ كرد. بةرِيَز قاسم داوود ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى جةختى لةسةر طرنطى بوارى تةندروستى كردةوةو رِؤلَى كةرتى تايبةت و حكومةتى لةو بوارةدا بة ثيَويست لة قةلَةمدا، هةروةها ثيَويستى تةندروستى خؤثاريَزى لة رِيَى كوتان خستةرِوو، لةهةمانكاتدا داواى تؤماركردنى ئةو دةرمانانةى كرد كة ديَنة عيَراقةوة.

بةلآم بةرِيَز حةنان ئةلفةتلاوي ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاماذةى بة زةمالات و ناردنة دةرةوةدا بة بآ رِةضاوكردنى تةمةن و برِوانامة. بةرِيَز حوسيَن عةزاب ئةندامى كؤمةلَةى نيتشمانى لةلايةن خؤيةوة رِاثؤرتةكةى بةوة دانا كة ئارِاستةيية نةك دةستنيشانى كيَشةكان بكات، هةروةك جةختى لةسةر كاراكردنى دةزطاكانى تةندروستى طشتىكرد لة خزمةتى طةلداو تةنها شارى بةغدا لةبةرضاونةطيرآ لة بنياتنانى دامودةزطاى تةندروستى، بةلَكو ثيَويستة باكوور و باشورى عيَراقيش لةبةرضاوبطيريَت.

بةرِيَز ئةكرةم ئةلحةكيم ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئةوةى خستةرِوو كة بارى تةندروستى لة عيَراق ناتوانيَت ثيَداويستى خةلَك جيَبةجيَبكات، بؤية كؤمةلَيَك ضارةسةرى خستةرِوو لةوانة دامودةزطاكانى كؤمةلَطاى مةدةنى كلينيكى تةندروستى ميللى بنياتبنيَن و ناردنة دةرةوةى نةخؤشةكان بؤ دةرةوةى ولآت بةمةبةستى ضارةسةركردن، هةروةها دابينكردنى ثارة لةلايةن ولآتانى كؤمةكيبةخش بؤ دامودةزطا تةندروستيةكان.

بةلآم بةرِيَز ويداد حةمةغةريب ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاماذةى بة كةمى نةخؤشخانةكانى لة دايك بوون كردو جةختى لةسةر ثيَويستى دةركردنى برِيارِيَك كرد كة رِيَبطريَت لةو كةسانةى ثسثؤرِنين كارى ثزيشكى ئةنجام نةدةن. بةرِيَز شيروان ئةلوائلي ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى لة وةزارةتى تةندروستى كرد كة ضاوديَرى كارة نيَطةتيفةكانى رِيَكخراوةكانى كؤمةلَطةى مةدةنى و شيَوازى دروستكردنى داوودةرمان بــكات و ذمارةى دانيشتوان بكريَتة ثيَوةر بؤ بنيتنانى دةزطا تةندروسيتةكان.  

بةرِيَز خاتوو ئيمان شةعلان ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئةوةى خستة رِوو كة رِاثؤرتةكة ثيَويستى بة كات و بودجةيةكى زؤر هةية و جةختى لةسةر دياريكردنى كريَى بينينى نةخؤش و نرخى داوودةرمان و ثيَويستى ضاوديَريكردنى نةخؤشخانة تايبةتةكان و كردنةوةى ئامادةيى نةخؤشةوانى كرد.  

بةلآم بةرِيَز ئةسما ئةلموسةوى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى دابينكردنى سةرضاوةى ثزيشكى نويَى بؤ قوتابيانى خويَندنى بالآ و خولةكانى رِاهيَنانى ثزيشكان كرد لة دةرةوةى عيَراقةوة، هةروةها طرتنةبةرى بنةماى ناردنى دة يةكةمةكان بؤ دةرةوةى ولآت، هةروةك داواى كردنةوةى بنكةى ليَكؤلَينةوةى برِوانامة نيَودةولَةتيةكانى تايبةت بة ثزيشكى كرد لة عيَراقدا.

بةلآم بةرِيَز ئةحمد ئةلسافى ئةندامى كؤمةلَة نيشتمانى ثيَشنيارى كرد ميواندارى هةفتانةى وةزيرةكان هةبيَت لةبةردةم كؤمةلَةى نيشتمانى بةمةبةستى تاوتويَكردنى ناوةرؤكى رِاثؤرتى ليذنةكانى كؤمةلَةى نيشتمانى، هةروةك بةرِيَز خاتوو ميادة جاسم موحةممةد ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ثشتيوانى ثيَشنيارةكةى كرد.

بةرِيَز ئامال ئةلجابرى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ثيَويستى ئةوةى خستةرِوو كة رِاثؤرتةكة خؤثاريَزى لة نةخؤشية بؤماوةييةكان لة خؤبطريَت. بةرِيَز سةرؤكى ليذنةى تةندروستيش سوثاسى ئةندامانى كرد بؤ تيَبينيةكانيان.

ثاشان بةرِيَز سةرتيث موحةممةد حوسيَن سةرؤكى ليذنةى قوربانيانى رِذيَمى ثيَشوو رِاثؤرتى ليذنةكةى ثيَشكةشكرد. دواتريش بوار درا بة تاووتويَكردنى رِاثؤرتةكة، بةرِيَز وائيل عةبدوللةتيف ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ووتى: ثيَويستة ليذنةكة هاوكار بيَت لةطةلأ تيمى ئةركة تايبةتةكان كة لةلايةن مالك دؤهان سةرؤكايةتى دةكريَت و كاتى خؤى دةسةلآتى هاوثةيمانان دايمةزراند و كارةكانى تايبةتة بة قةرةبووكردنةوةى قوربانيانى رِذيَمى ثيَشوو

بةرِيَز شيَخ موحةممةد ئةلمةولا ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاماذةى بةوةدا كة قوربانيانى رِذيَمى ثيَشوو تا ئيَستا هيض قةرةبوويةكيان وةرنةطرتووة، هةروةك داواى سةرذميَرى شةهيدةكانى باشوورو باكوور و طيَرِانةوةى زةوى و خانووى نيشتجيَبوون كة لةلايةن رِذيَمى ثيَشوو دةستى بةسةرداطيراوة و بنياتنانى ثةيكةرى يادطارى كرد بؤ بيرهيَنانةوة طةلى عيَراق بةو نةهامةتيانةى بةهؤى رِذيَمى ثيَشووةوة هاتؤتةدى.

بةلآم بةرِيَز رةئوف عوسمان ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاماذةى بةوةدا كة ضةكى كيمياوى تةنها لة هةلَةبجةدا بةكارنةهاتووة، بةلَكو ضةندين طوند لة باكوورى عيَراق رِووبةرِووى هةمان كارةسات شت بؤتةوة، هةروةك داواى دياريكردنى رِؤذيَكى نيشتمانى كرد بؤ قوربانيانى رِذيَمى ثيَشوو.

بةرِيَز خاتوو فةيحا زةينةلعابدين ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاماذةى بةو ذمارة  زؤرةى توركامانةكان كرد كة لة سالَةكانى هةشتاى سةدةى رِابردوو  لة سيَدارةدان نةك تةنها لة كةركوك بةلَكو لة ناوضةكانى ديكةى عيَراق، هةروةك داواى قةرةبووكردنةوةى ئةو كةسانةى كرد كة جةستةيان شيَوينراوة لة زيندانةكانى رِذيّمة ثيَشوودا.

لة دانيشتنى دووةمدا بةرِيَز ناسح سالَح ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاماذةى بةوةدا كة رِاثؤرتةكة باسى ئةو فةرمانبةرو قوتايبانةى نةكردووة كة بةهؤكارى سياسيى دةركراون و زيانيان ليَكةوتووة.  بةرِيَز مةحمود شيَخ رِازى ئةندامى كؤمةلَة نيشتمانى داواى دادطاييكردنى ئةو كةسانةى كرد كة بةرثرسن لةو تاوانانةى كةلة سةردةمى رِذيَمى ثيَشوو ئةنجامدراون.

بةرِيَز عةبدولمةجيد زةنطةنة ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى ثيَويستى ئةنجامدانى خةملآندنيَكى طشتى طؤرِة بةكؤمةلَةكان و ليَكؤلَينةوةى كاريطةرى ترسناكى ضةكى كيمياوى كرد،  بةتايبةت ئةو نةخؤشانةى كة بةهؤى كاريطةرى ئةو ضةكانة تووش بوون. ثاشان بةرِيَز حةنين قةدو ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئاماذةى بة ستةم ليَكراوى كوردى شةبةك كرد بةو ثيَيةى بةشيَكن لة ثيَكهاتةكانى طةلى عيَراقى.

بةلآم بةرِيَز سوريا ئةلسولَتانى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ثيَى وابوو كة رِاثؤرتةكة ئاماذةى بة ليَكؤلَينةوةي ياسايى نةكردووة بؤ تاوانبارانى سالآنى 1960 ــ 2003.

بةرِيَز عةبود ئةلعيساوى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ووتى: تا ئيَستا قوربانيانى رِذيَمى ثيَشوو قةرةبوونةكراونةوة و رِاثؤرتةكةش كيَشةى بيَسةروشويَنانى شةرِى عيَراق و ئيَرانى باس نةكردووةوطرنطى ضارةسةركردنى ئةو كيَشةيةى خستةرِوو، هةروةك دةستخؤشى لةو دةزطا خيَرخوازيانة كرد كة رِؤلَيان هةبووة لة ئاشكراكردنى طؤرِةبةكؤمةلَةكان.

دواتر بةرِيَز سةرتيث موحةممةد حوسيَن سةرؤكى ليذنةكة ئةندامانى دلَنيا كردةوة كة ثيَشنيارو تيَبينيةكانى ئةندامان لةبةرضاو دةطيريَت.

ثاشان بةرِيَز حةنان ئةلفةتلاوى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى رِاثؤرتى ليذنةى هةريَم و ثاريَزطاكانى ثيَشكةش كرد. دواى رِةخساندنى بوار بؤ تاووتويَكردنى رِاثؤرتةكة، بةرِيَز رةئوف عوسمان ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئةوةى خستةرِوو كة رِاثؤرتةكة ئاماذةى نةداوة بة طةرِاندنةوةى ئةو قةزاو ناحيانةو زةويانةى كة رِذيَمى ثيَشوو لة ثاريَزطاكانى كةركوك و هةوليَرى دابرِيوة و خستوويةتية سةر ديالة و تكريت و موسلَ ، كة بووةتة هؤى تيَكضوونى هاوسةنطى ثاريَزطاكان.

بةلآم بةرِيَز دكتؤر عاميرة ئةلبةلداوى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى داواى دةركردنى ثرِؤذةى برِياريَكى كرد بؤ دياريكردنى سنوورى ثاريَزطاكان.

بةرِيَز ناسيح سالَح ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ثرسيارى كرد سةبارةت بة وةى ئايا ليذنة ثةيوةنديكردنى رِاستةوخؤ دةبيَت بة وةزيرةكانةوة يان لة رِيَى كؤمةلَةى نيشتمانيةوةية، هةروةك سةبارةت بة ضؤنيةتى ثةيوةندى نيَوان ئةنجومةنى ثاريَزطاكان و كؤمةلَةى نيشتمانى ثرسيارى كرد.

بةرِيَز فةيحا زةينةلعابدين ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى دةستخؤشى لة رِاثؤرتةكة كرد بة تايبةت سةبارةت بة ثاسةوانيكردنى ئةندامانى ئةنجومةنى ثاريَزطاكان. بةرِيَز موحسين سةعدون ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى جةختى لةسةر ئةوة كرد كة دةسةلآتى هاوثةيمانان برِيارى ياساى ذمارة 71 ى سالَى 2004ى دةركرد بؤ دياريكردنى شيَوازى كارى ئةنجومةنى ثاريَزطاكان.

بةرِيَز حةيدةر ئةلمياحي ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ئةوةى خستةرِوو كة لة رِاثؤرتةكةدا ئاماذة بة ميكانيزمي كارى ئةنجومةنى ثاريَزطاكان نةدراوة. بةلآم بةرِيَز شيَخ موحةممةد ئةلمةولا ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى جةختى لةسةر ثيَويستى هؤشياركردنةوةو رِؤشنبيركردنى ئةندامانى ئةنجومةنى ثاريَزطاكان كرد بةمةبةستى ئاشناكردنيان بة كارةكةيان.

بةرِيَز حةيدةر ئةلمةسعودى ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى ثيَشنيارى تايبةتكردنى بودجةى دياريكراوى كرد بؤ هةلَبذاردنى ئةنجومةنى قةزاو ناحيةو شارةوانيةكان لةطةلأ رِةضاوكردنى طؤرِانكارى ئيدارى لة هةر ثاريَزطايةك.

بةرِيَز حةنان ئةلفةتلاوى سةرؤكى ليذنةكة سوثاسى ئةندامانى كرد لةسةر ثيَشنيارو تيَبينيةكانيان.

دواى تاووتويَكردنى رِاثؤرتى ليذنة نابراوةكان بةريَز سةرؤكى كؤمةلَةى نيشتمانى رِايطةياند كة بة شيَوةيةكى فةرمى نامةيةكى لةلايةن ئةمريكيةكانةوة بة هةردوو زمانى عةرةبى و ئينطليزى ثيَطةيشتووة تيَيدا داواى ليَبوردن دةكةن سةبارةت بة رِووداوى دةستدريَذى بؤ سةر فةتاح ئةلشيَخ ئةندامى كؤمةلَةى نيشتمانى.

دانيشتنةكةش لة كاتذميَر 3:30 ى دوانيوةرِؤ كؤتايى ثيَهات.       

 

بةياننامةى رِؤذنامةوانى

بسم الله الرحمن الرحيم

" رب اشرح لي صدري ويسر لي امري واحلل عقدة من لساني يفقهوا قولي"

سةرةتا رِيَم بدةن سلآوو رِيَزم ثيَشكةش بة هةردوو سةركردةى طةورة بةريَز مام جةلال سةرؤك كؤمارى عيَراق و براى طةورة مةسعود بارزانى كة ثشت بةخوا دةبيَتة سةرؤكى هةريَم ثيَشكةش بكةم.

سلآوو رِيَز بؤ ئةم ثةرلةمانة و بؤ ئةم رِؤذة طةورةية، رِيَزيَكى طةورةية بؤم كة لةم هةلَويَستةدا خؤم دةبينمةوة، بؤ بةشدارى لةم رِؤذة ثيرؤزةدا، بؤ يادكردنةوةى ئةو كارةساتانةى بةسةر عيَراق و طةلى طةورةى كورددا هات. ليَرةدا جيَى خؤيةتى سلآوو رِيَز بنيَرين بؤ ئةم طةلة طةورةيةو خةباتى ئةم طةلة طةورةية، ضونكة ئيَستا لة قؤناغى دامةزراندنى دةولَةتى عيَراقى نويَداين، كؤماريَكى دى دادةمةزريَنين لة عيَراق. دةمانةويَـت ئةم دةولَةتة لةسةر بنةماى رِاست دابمةزريَت، ضونكة دةولَةتى رِابردوو لةسةر بنةماى رِاست نةبوو ئةمةش بووة هؤى ناسؤرى زؤر بؤ هةموو كؤمةلَطةى عيَراقى بة تايبةت برايانى كورد.

ئيَوة ئةمرِؤ ئةم شويَنةى كة ليَى دانيشتوون بةهؤى خةباتى طةل و سةركردةكانتانةوةية، لةسايةى بزوتنةوةى شيَخ عةبدولسةلام بارزانى و شؤرِشى شيَخ مةحمودى حةفيد، ئنجا هةلَطرتنى ئالآ لةلايةن شيَخ ئةحمةد بارزانى و دواى ئةويش سةركردةى طةورةى كؤضكردوو مةلا موستةفاى بارزانى ثاشان سةركردايةتيكردنى كاروانى ئةم طةلة لةلايةن كاك مةسعود بارزانى و براى طةورة مام جةلال تالَةبانى، بةبآ ئةوةى لة خةباتى ثارت و لايةن و كةسايةتيةكانى ديكة كةم بكةينةوة كة رِؤلَيَكى بةرضاويان هةبووة لة خةباتى ئةم طةلة.

جيَى خؤيةتى يادي ئةو كةسايةتيانة بكةين و ئةو كارةساتانةش وةبير خؤمان بهيَنينةوة، ضونكة من بةضاوى خؤم بينيم كة ضى بةسةر برايانى كورددا هات لة شارى كةركوك لة سالَى 1963دا لةو ثرؤسةيةى كة بة فةرهود ناودةبريَت، بينينم ضؤن رِاطويَزران و مالَيان دزراو شكؤيان ثيَشيَل كرا.

ثيَويستة يادى ئةو كارةساتة بكةين كة لة دواى رِيَككةوتنى جةزائيرةوة بةسةر ئةم طةلةدا هات، هةر لة رِاوةدوونانى سةركردةو بزوتنةوةكانى ئةم طةلة،تا دةطاتة خويَنرِشتنى بةردةوامى ئةم طةلةو رِوودانى ضةندان كارةساتى ديكة. ثاشتر كارةساتة طةورةكان بة دوايدا هات. كةس نية ئةنفال لة ياد بكات، ئةو وشة قورئانيةى كة ملهورِى ئةم سةردةمة ناشيرينى كرد و لة ثيَشيَلكردنى ماف و شكؤمةندى ئةم طةلة بةكارى هيَنا. تا كار طةيشتة ئةنجامدانى طةورةترين تاوان لة هةلَةبجةى شةهيد. هةرطيز ديمةنى ئةو ثياوة ثيرةم   لةياد ناضيَت كة نازانم باوك بوو يان باثير لة كاتيَكدا باوةشى كردبوو بة منالَة شيرة خؤرةكةيداو دةيويست بيثاريَزيَت بةلَكو بتوانيَت رِزطارى بكات تا ئةمرِؤى ئيَمةى بديباية. هةروةك هةزارانى ديش لة ماوةى ضةند ضركةيةكدا بة ذةهرى رِذيّمى ثيَشوو طيانيان لةدةستدا. بةدوايدا لة سالَى 1991 دا كؤضى مليؤنى رِوويدا كاتيَك دام و دةزطا داثلَؤسيَنةرةكانى ررِذيَمى ثيَشوو رِؤلَةكانى ئةم طةلةى رِاونا بةرةو شاخةكانى كوردستان و سنوورى توركياو ئيَران. ليَرةدا ديسان لةبيرم ناضيَت كاتيَك ئةو ثياوة بةتةمةنة ضةكدارةم بينى ــ نازانم ئيَستا لة ذياندا ماوة يان نا ــ كة ضةكةكةى فرِيَداو بة زمانى عةرةبى دةيووت: " ثيَتان ووتين رِاثةرِن، رِاثةرِن. رِاثةرِينمان كردو دواى ئةوةش وازتان لىَ هيَناين و سةرشؤرِتان كردين"

بةهؤى ئةوانةوة ئيَوة ئةمرِؤ لةسةر ئةم كورسيانة دانيشتوون و جيَى خؤيةتى ياديان بكةين.

جيَى خؤيةتى سلآو بنيَرين بؤ ئةو شةهيدو ثالَةوانانةى كة قوربانيان دا بؤ بةديهيَنانى ئةم رِؤذة، هةر بة خويَنى ئةوان يةكةم هةلَبذاردنى طشتى لة كوردستانى عيَراق ئةنجامدرا لة 19/4/1992، هةر بة قوربانى ئةوانيش بوو كة لة 4/10/1992ئةو برِيارِة ميَذوويية درا بةوةى هةريَمى كوردستان لة ضوارضيَوةى عيَراقى فيدرالَىدا بيَت.

ئةوان سةركردايةتى ئةم طةلةيان كردوو، ئيَستاش كاتى ئةوة هاتووة بةو ثياوةى كة ووتى رِاثةرِن، بلَيَين: "ئيَمة رِاثةرِين و ئةو بارودؤخةمان طؤرِى، هةروةك هيوادارين بارودؤخى طةلى كورد و طةلى عيَراق بةطشتى بةرةو باشتر بطؤرِيَت."

ئةمرِؤ براكانتان لة كوردستان رِؤلَى طةورة دةطيَرِن، ئةوان ئةمرِؤ نويَنةرن لة ناوةنددا، هةروةك ثيَش ئيَستا طويَتان لة كورديَكى تيَكؤشةر بوو وةك  سةرؤك كؤمار ووتارى خويَندةوة.

ئةمرِؤ لةطةلَ ئيَوة جيَطرى سةرؤك وةزيرانى عيَراق دكتؤر رِؤذ نورى شاوةيس لةطةلأ وةزيرةكانى ثلاندانان و وةزيرى دةرةوةو وةزيرى داهاتى ئاوو نويَنةرانى ديكة لة حكومةتى عيَراقى دانيشتووة، هةر لةطةلأ ئيَوة بةرِيَز عارف تيفور جيَطرى كؤمةلَةى نيشتمانى ليَرة ئامادةية.

كةواتة ئةمرِؤ كورد نويَنةرن لة ناوةندى عيَراقدا و وةكو هاولآتى ثلة يةك مامةلَةيان لةطةلأ دةكرآ، ئيدى ئةو سةردةمة كؤتايى هات كة مامةلَة لةطةلأ كةسيَك بكريَت و كةسيَكى دى ثةراويَز بخريَت، يان كةسيَك دوور بخريَتةوة لة رِذيَمى حوكمكردنى عيَراق.

نويَنةرةكانتان بة يةكسانى لةطةلأ برا عةرةب و توركمان و كلدو ئاشورو سابيئةو يةزيديةكان و سةرجةم ثيَكهاتةكانى ديكةى طةلى عيَراقى بةشدارى دةكةن لة بنياتنانى دةولَةتى نويَى عيَراق.

دةمانةويَت ئةو رِذيَمةى دةسةلآتى عيَراق بةرِيَوةدةبان بة ياسا حوكم بكات، ئيَمة دةولَةتى دام و دةزطايى و ياساييمان دةوآ. ئةمرِؤ عيَراق بة ثيَى ياساى بةرِيَوةبردنى دةولَةت بةرِيَوةدةضيَت، وة ثيَويستة لةسةرمان وةكو كؤمةلَةى نيشتمانى عيَراقى و حكومةتى عيَراقى ثابةند بين بة هةموو بةند و ووشةكانى تا دةستوري نوآ دةنووسين.

هيوامان واية عيَراقيَكى نوآ ببينين كة بةيةك ثارضةيى هةمووان تيَيدا بذين بة ماف و ئةركى وةك يةك، بةبآ جياوازى لة نيَون كةسيَك و كةسيَكى دى. بةمةش هةست بةو ناسنامةى عيَراقيبوونةمان دةكةين بةبىَ رِةتكردنةوةى ناسنامة تايبةتيةكانمان.

ئةو ناسنامةيةى كة زؤر كةس باسى دةكةن بوونى نةبوو، ناسنامة ئةوةية كة بةشيَك بيت لة دروستكردنى برِيار، ناسنامة ئةوةية كة لة هةر شويَنيَك بتةوآ لة عيَراق زةويت هةبيَت، ناسنامة ئةوةية بة شكؤمةندى و سةربةرزى و ئازادى بذيت. ئةمةية كة لة هةموو ثيَكهاتةكانى طةلى عيَراق زةوت كرابوو.

ئةمرِؤ دةمانةويَت ئةم ناسنامةية بطيَرِينةو، بةوةى كةس خؤى نةسةثيَنآ بةسةر كةسدا، هيض كةس و كؤمةلَ و مةزهةبيَك خؤى نةسةثيَنى بةسةر ئةوانى ديكةدا.

عيَراقيَكمان دةويَت يةكسانى و دادثةروةرى بؤ هةمووان تيَدابيَت.

خوشكان و برايان...

ئةم رِؤذانة لةدايك بوونيَكى نويَية، لةدايك بوونى دةستوورى هةميشةيى. ئةمةش لةدايك بوونيَكى بةئةركة، ضونكة ئةم دةستوورة بؤ هةموو عيَراقيةكان دةنوسريَت، هةربؤية دةبيَت هةموو عيَراقيةكان بةشدارى تيَدا بكةن. وة دةبيَـت نةهيَلَين كةس ثةراويَز بخريَت يان دوور بخريَتةوة لة نوسينى ئةم دةستوورة.  ئةم دةستوورة تةنها بؤ ئةمرِؤ نانووسريَت، بةلَكو بؤ نةوةكانى داهاتووى عيَراق دةنووسريَت. هةروةها دةستوور مولَكى هةمووانة.

هةر لةم بلَندطؤيةوة دةمةويَت بانطةشةى ئةنجامدانى ديالؤطى نيشتمانى عيَراقى بكةم، ئيدى كاتى ئةوة هاتووة ئةو دةمارطيريةى لة رِذيَمى ملهورِى ثيَشووةوة وةرمانطرتووة فرِيَى بدةين و دةست بخةينة ناو دةستى يةك و هيَزمان يةكبخةين تا ئةم ولآتة بة شيَوازيَكى رِاست بنيات بنيَين، كة هةمووان خؤيان بة خاوةنى بزانن و هةست بكةن سةربةم ولآتةن.

بانطةشةى ئاشتبوونةوة دةكةم لةطةلأ خؤمان و ئةوى دى.

بانطةشةى رِاطرتنى رِشتنى خويَن و بةنارِةوازانينى كوشتن و ثاريَزطارى شكؤمةندى و ناموسى هةموو عيَراقيةك بة جياوازى ئايينى و مةزهةبى و نةتةوةييانةوة دةكةم.

خوشكان و برايان...

بة برايةتى، بة خؤشةويستى، بة ليَكطةيشتن، بة داثةروةرى عيَراقى نوآ بنياتدةنيَين تا يةكرِيز بين، بؤ لةناوبردنى تيرؤرو تيرؤريستان كة دةيانةويَت خويَنى عيَراقيةكان برِيَذن. ئةو تيرؤرةى كة جياوازى ناكات لة نيَوان سوننى و شيعى، ئةو تيرؤرةى جياوازى ناكات لة نيَوان عةرةب و كورد، ئةو تيرؤرةى كة دةستدريَذى دةكاتة سةر خويَنى ثاكى هةموو عيَراقيةك.

تيرؤر دةستدريَذى دةكاتة سةر خةلَك لة هةوليَر و بةغداو نةجةف و شارى سةدرو رومادى، لة هةموو شويَنيَك تيرؤر دةستدريَذى دةكاتة سةر براكانمان.

كاتى ئةوة هاتووة، بةرِيَزان،  لة رِيَى ثةرلةمانةكةتانةوة لةطةلأ كؤمةلَةى نيشتمانى بةيةك دةست كاربكةن بؤ بنياتنانى عيَراقى نويَى ئازاد و ديموكرات و فرةيى و فيدرِالَ و يةكطرتوو.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

 

نارِةزايى

 بةرِيَز مةسعود بارزانى سةرؤكى ثارتى ديموكراتى كوردستان

بةرِيَز نيَضيرظان بارزانى سةرؤك وةزيرانى حكومةتى هةريَمى كوردستان

 كؤمةلَةى نيشتمانى بة توندى نارِةزايى خؤى دةردةبرِآ بةرامبةر ئةو رِووداوة تيرؤريستيةى كة ذمارةيةك لة هاولآتيانى بيَتاوانى بة ئامانج طرت لة هةوليَر بةضةند دةستيَكى ناثاك لة تيرؤريستانى دةرضوو لة ياسا، ئةوانةى عيَراقيةكان بة ئامانج دةطرن بة كورد و عةرةب و سةرجةم نةتةوةكانى ديكة. ئةم كردةوانةيان رِيَمان ليَناطرآ لة بةرةوثيَشضوون رِووةو ئازادى و ديموكراسى، وة سةرةرِاى هةرِةشةى تيرؤر بةردةوام دةبين لة بنياتنانى عيَراقيَكى ديموكراتى فيدرِالَى يةكطرتوو. هةر بةم بؤنةيةوة داواى يةكرِيزى سةرجةم عيَراقيةكان دةكةين بؤ بةطذاضوونةوةى تيرؤر، وة ناوبانطى عيَراق بةرزبكةينةوة بة ئازادى و سةبةرزيى و سةربةخؤيى و طةشةكردوويى.

بةم بؤنة دلَتةزيَنةوة ثرسةوة سةرخؤشى ئارِاستةى كةس و كارى شةهيدةكان دةكةين، وة داواكارين لة خواى طةورة كة ئاراميان ثيَ ببةخشآو، شةهيدةكانيش بةبةهةشتى بةرينى خؤى شاد بكات و ضاك بوونةوةى بةثةلةش بنيَرآ بؤ بريندارةكان.

سةربةرزى و نةمرى بؤ شةهيدة سةبةرزةكان و سةرشؤرِىو رِووزةرديش بؤ بكوذان و تيرؤريستان.

 

  

                                 دكتؤر حوسيَن ئةلشةهرستانى

                                جيَطرى يةكةمى سةرؤكى كؤمةلَةى نيشتمانى

                                 بةغدا

                                  5ئايارى 2005

 

وتةى بةرِيَز سةماحةتى عةبدولعةزيز حةكيم

 بةناوى خواى بةخشندةى ميهرةبان

سوثاس و ستايش بؤ خواى ثةروةردطارى جيهانيان، درودو سةلام برِذآ بةسةر سةوةرو ثيَغةمبةرى هةلَبذيَردراومان موحوممةدو كةس و كارى ضاك و ثاكىو هاوةلَة باشةكانى.

سلآوو رةحمةت و بةرةكةتى خواتان ليَبيَت..

سوثاس و ستايشى خوا دةكةين كة ضاكةى لةطةلأ كردوين بةوةى يةكيَكين لة رِؤلَةكانى ئةم طةلة طةورةية، طةلى عيَراق كة ئالآى ئيسلامى هةلَطرت و لة ثيَناوى رِاستىو دادو سةربةرزى قوربانىدا، سوثاسى خوا دةكةين كة ببينة كةسانيَ بؤ بةديهيَنانى خواست و خةونةكانى ئةم طةلة كة ماوةى هةشتا سالَة ضاوةرِيَى ئةمرِؤذة بوون تاوةكو نويَنةرة رِاستةقينةكانى خؤيان ببينن لة سايةى ثةرلةماندا كؤببنةوة بؤ ئةوةى بناغةيةكى بةهيَز بؤ بنياتنانى عيَراقيَكى ئازادى دةستورى خاوةن ئاسايش و سةقامطير دابنيَن.

سوثاست دةكةين ئةى خواى ثةروةردطار كة كة ئازايةتىو ئيرادةى بةهيَزت بةخشى بة عيَراقيةكان كة بووة هؤى بةديَهيَنانى داستانى هةلَبذاردن، بةم دةستةكةوتة ميَذوويية طةورةية طةلى عيَراق رِووبةرِوى بؤمبةكانى مردن و رِقى لة طؤرِنراو بةرامبةر هةلَبذاردنةكان بوَوة، ئةو رِقةى كة لة تاوانةكانى حيللةو موسلَدا بةرجةستة بوون، وة رِووى ئةم رِاستية لة ئاهةنطى كةس و كارى ئةو تاوانبارة ئوردونية دةركةوت كة تاوانى حيللةى ئةنجامدا، تاوةكو ثيسىو دارِوخاوى ئةم نمونانة بؤ هةموو جيهان بسةلميَت كة ئاهةنط دةطيَرِن بة كوشتنى خةلَكى خاوةن ئابرِوى عيَراق، لة كاتيَكدا بة توندى نارِةزايي خؤمان بةرامبةر ئةم دةستدريَذية بؤ سةر ذيان و هةستى عيَراقيةكان دةردةبرِين ، داواكارين لة حكومةتى ئوردونى كة رِيَوشويَنى ثيَويست بطريَتةبةر بؤ ئةوةى ضيدى توندرِةوة ئوردونيةكان هان نةدريَن و ثرِضةك نةكريَن بةرةو عيَراق.

سوثاست دةكةين ئةى خواى ثةروةردطار كة ئةم دةرفةتةت ثيَبةخشين كة يةكيَكين لة رِؤلَةكانى ئةم طةلة كة بةرطرى لة ماف و سةربةرزى خؤى كردووةو هةولَى داوة بؤ دانانى دةستوريَك بؤ ولآت كة مافى هةموو لايةك بثاريَزيَت و ريَز لة مافى مرؤظ بطريَت و ناسنامةى ئيسلامى خةلَكى عيَراق بثاريَزيَت و هةموولا يةكسان بكات لةبةرامبةر ياسادا بةو شيَوةيةى كة طةلي ئازاديخواز بيخوازيَت. سوثاست دةكةين ئةى خواى ثةروةردطار لةسةر ئةم هةموو ئةم بةخششانةو هةروةها ئةو توانايةى ثيَمان دةبةخشى بؤ بةديهيَنانى ئاسايش و ئارامى بؤ عيَراقيةكان بؤ بةديَهيَنانى سةربةخؤيي تةواوى عيَراق و كؤتايى هيَنان بة رِؤلَى هيَزة فرة رِةطةزةكان لة عيَراق.

داواى يارمةتيت لىَ دةكةين ئةى خواى ثةروةردطار لةم ماوة كورتةدا كة لة ثيَشمانةوةية بؤ ئةوةى سةركةوتووانة دةستوريَك بنوسينةوة كة طةلى عيَراق دةيةويَت، وة حكومةتيَك ثيَكبهيَنين يةكةمين و دوايةمين دروشمى بريتى بيَت لة خزمةتكردنى خةلَكى عيَراق، حكومةتى يةكيَتى نيشتمانى و بةشدارى و ثيَكهاتنى هةمووان بيَت. حكومةتيَك بيَت بتوانيَت سةرجةم خزمةتطوزاريةكان ثيَشكةشى ئةم طةلة طةورةية بكات و قةرةبووى خيَزانى شةهيدةكان و قوربانيان و بةشخوراوان بكاتةوة، حكومةتيَك بتوانيَت تيرؤر لة رِةطةوة رِيشةكيَش بكات، حكومةتيَك بتوانيَت ثةلة بكات لة لة دادطاييكردنى سةدام و سةرانى رِذيمةكةىو ثاشماوةى حكومةتةكةى كة بةدواى بةرتيل و ياريكردنةوةن بة سامانى طشتى ، حكومةتيَك كة طةل بةرطرى و ثشتيوانى لىَ بكات، ضونكة ئةم طةلة ضيدى ناتوانآ بةرطةى ئةم بارة ناهةموارة بطريَت.

سوثاست دةكةين ئةى خواى ثةروةردطار سةبارةت بة بةخششى بوونى مةرجةعيةتى ئايينى لةسةروى هةموويانةوة ثيَشةوا سةييد سيستانى "خوا ثايةدارى بكات" ، ضونكة ئةم مةرجةعيةتة باشترين ثشتيوان بووة بؤ عيَراقيةكان بؤ بةديهيَنانى يةكيَتى نيَوانيان و ئةم دةستةكةوتة طةورةيةى ئيَستاش.

خواى ثةروةردطار بةزةييى خؤت برِيَذة بةسةر شةهيدةكانى عيَراق كة بة خويَنى خؤيان ئةم دةستةكةوتة طةورةيةيان بنياتنا، بة بةزةيىو سؤزى خؤت ليَخؤشبونت بباريَنة بةسةر مةرجةعة شةهيدةكانمان ، شةهيدانى سةدر و شةهيدى ميحراب، وة رحمةتى خؤت بباريَنة بةسةر هةردوو شةهيدى هاوثةيمانيَتى عيَراقي يةكطرتوو ، وة شةهيدانى قةسابخانةكانى هةلَةبجةو هةلَبذاردنةكان و رِاثةرِينةكانى شةعبان و هؤرةكان ، وة داواكارين ئةى خواى ثةروةرطار تيَكؤشان و خةباتى ئةو كةسانة وةربطرى كة ئازايانةو نةبةردانة رِووبةرِوى رِذيَمى سةدامى بوونةوة و خيَزانى شةهيدة نةمرةكان و طيانفيدا ثالَةوانةكانمان بثاريَزة كة بةرطةى ئازاريان طرت بة دريَذايى ماوةى رِابردوو.

هاوكاريمان بكة ئةى ثةروةردطارى جيهانيان بؤ بةجيَهيَنانى ئةركة ئايني و نيشتمانيةكانمان ضونكة تؤ باشترين ثالَشت و يارمةتيدةرى .

والحمدلله رب العالمين والسلام عليكم و رحمة الله و بركاتة

                                                       

 

عةبدولعةزيز ئةلحةكيم

سةرؤكى ئةنجومةنى بالآى شؤرِشى ئيسلاميى لة عيَراق

5سةفةرى 1426هيجرى بةرامبةر16 ئازارى 2005زايينى

 

بةياننامةى رِؤذنامةوانى

 سةرؤكى ئةنجومةنى نيشتمانيى كاتيى عيَراق لة ناخى دلََةوة ثيرؤزبايى ئارِاستةى طةلي عيَراقي دةكات بة بؤنةى سةركةوتنى هةلَبذاردنة طشتيةكانى عيَراق بؤ دياريكردنى نويَنةرةكانيان لة كؤمةلَةى نيشتمانيى ئينتيقاليدا.

هةر بةم بؤنة طةورةيةوة ئةنجومةنى نيشتمانيى كاتيى عيَراق رِيَزو ثيَزانينى زؤرى هةية بؤ ئةو هةستة نيشتمانيةى كة زالَ بوو بةسةر كةش و هةواى هةلَبذاردنةكان و بةشدارى بةرفراوانى جةماوةردا كة لة رِيَطةيةوة عيَراقيةكان سوربون و تواناى خؤيان دةربرِى لة بةشداريكردن لةو رِوداوة نيشتمانيةدا تاوةكو ببيَتة دةروازةيةك بؤ داهاتوى ديموكراسى لة عيَراقى ئايندةدا.

ثيَشبرِكىَ بؤ سندوقةكانى دةنطدان سةرةرِاى بوونى مةترسى و كوشتن بةلَطةى بةطذاضونةوةى كارة تبيرؤريستيةكانة، هةروةها بةخشينى متمانةية بةوانةى هةلََيانبذاردون، هةربؤية ثيَويستة ئةوانيش لة ئاستى ئةو متمانةيةدا بن و هةرضى ثيَيان دةكريَت لة خزمةتى عيَراق و خةلَكةكةيدا دريَغى نةكةن.

لة كؤتاييدا داواكارين خواى طةورة عيَراق و عيَراقيةكان لة هةمو زيان و خراثةيةك بثاريَزيَت و خؤشىو ثيَشكةوتن برِيَذىَ بة سةرياندا بؤ بنياتنانى عيَراقيَكى سةربةخؤى ديموكراتيى فيدرالَيي يةكطرتوو.

 

                                                            د.فوئاد مةعسوم

                                                             سةرؤكى ئةنجومةنى نيشتمانيى كاتيى عيَراق

                                                             يةكى شوباتى 2005

لة ليَدوانيَكى تايةت بة بةشى رِاطةياندنى ئةنجومةنى نيشتمانيي كاتيي عيَراق

 بةرِيَز جيَطرى سةرؤكى ئةنجومةن: دواخستنى هةلَبذاردنةكان جؤريَك لة بؤشايى ياسايى تةشريعى دروست دةكات

 

ئةنجومةن/تايبةت

بةرِيَز جةواد ئةلماليكى جيَطرى سةرؤكى ئةنجومةنى نيشتمانى دووثاتيكردةوة كة دواخستنى هةلَبذاردنةكان ضةند لايةنيَك برِيارى لةسةر دةدات كة ئةنجومةنى نيشتمانى تةنيا يةكيَكة لةو لايةنانة.

ئةمةش لةميانةى وةلآمدانةوةى ثرسياريَكدا هات كة ئايا نياز واية هةلَبذاردنةكان دوابخريَن لةئةنجامى ئةو داواكاريةى هةنديَك حيزب و هيَزى سياسى ثيَشكةشيان كردبوو، وة لة ئةنجامدا كؤمسيؤنى بالآى سةرثةرشتى هةلَبذاردنةكان ناضاربوو لة مةسةلةى دواخستنى هةلَبذاردن بكؤلَيَتةوة.

بةرِيَز جيَطرى سةرؤكى ئةنجومةن ئاماذةى بةوةدا كة دواخستنى هةلَبذاردنةكان ثةيوةندى بة كؤمسيؤنى بالآوة نية ضونكة كؤمسيؤنى بالآ تةنيا لايةنيَكى هونةرى و تةكنيكية، دوا خستنى هةلَبذاردن ثةيوةندى بة ضةند لايةنيَكةوةية كة ئةنجومةنى نيشتمانى تةنيا يةكيَكة لةو لايةنانة.

ئةو حيزب و لايةنة سياسيانةى ثيَشنيارى دواخستنى هةلَبذاردنيان كردبوو دةكرا لةرِيَطاى ميكانيزمةكانى حكومةت و ئةنجومةنى نيشتمانىو ضاوثيَكةوتن و تيَطةيشتن لةطةلَ حيزبةكاندا بيان خستايةتةرِوو و باسيان لة بيانوةكانى ئةو دواخستنة بكرداية. بةلآم بةداخةوة ئةو ثيَشنيارة كاردانةوةيةكى لاى ئةو حيزبانة دروستكرد كة دةيانةويَت هةلَبذاردن لةكاتى خؤيدا ئةنجام بدريَت. هيوادارين هةلَويَستى بةرانبةر بة طةلةكؤمةكى ليَكنةدريَتةوة بةرانبةر بةوان، بةلَكو ئةمة تةنيا تيَطةيشتن و ثابةندبوونة بةرانبةر بةيةكتر.

ئةنجومةنى نيشتمانى جةخت لةسةر ئةوة دةكاتةوة كة ياساى بةرِيوةبردنى دةولَةت بؤ قؤناغى طواستنةوة ئارِاستةى ئةم ثرِؤسةية دياريدةكات، ئةنجومةنى نيشتمانيش كة ضاوديَرى رِادةى رِاثةرِاندنى ياساى بةرِيوةبردنى دةولَةت دةكات، بةئاشكرا دةبينيَت كة كاتى ئةنجامدانى ئةو ثرِؤسةية كؤتايى مانطى كانوونى دووةمى سالَى 2005.

ئةطةر هةلَبذاردن دوابخريَت ئةوا بؤشاييةكى ياسايى تةشريعى دروست دةبيَت، ضونكة باوةرِمان واية سةرثيَضيكردنى ياساى بةرِيوةبردنى دةولَةت (تةنيا لةذيَر رِؤشنايى ضةند زانياريةكى رِوون و ئاشكرادا نةبيَت) دةبيَتة هؤى شةرعى نةبوونىحكومةت و ئةنجومةنى نيشتمانى داهاتوو .

ليَرةدا ثرسيارةكة ئةوةية، لةحالَةتيَكدا ئةطةر هةلَبذاردن دواخرا، ئايا لةدواى سىو يةكى كانوونى دووةمى 2005 حكومةت و ئةنجومةنى نيشتمانى شةرعيةتى خؤيان لة كىَ وةربطرن؟ لةبةر ئةوة ثيَمان واية كة دواخستنى هةلَبذاردن طرفت و لةرزؤكى لة ثرِؤسةى سياسيدا دروستدةكات.

ئةو بيانوانةى خراونةتة رِوو ثةلة نين و لةو باوةرِةداين ئةو بانطةشةية زؤر ثيَشوةخت بوو. دةتوانرا ضاوةرِىَ بكريَت ضونكة ئيَستا حكومةت سةرقالَى بينينى رِؤلَيَكى كاريطةرة لةو ناوضانةى تةنطذةي ئةمنيان تيايةو ثيَدةضيَت بتوانيَت كارى باش بكات لةم بارةيةوة بةتايبةتيش كة هيَشتا كاتيَكى زؤرى ماوة بؤ وادةى هةلَبذاردنةكان. خؤ ئةطةر قسة لة بارى ئةمنى دةكةن، ئةوا بيانوويةكى بةهيَز نية ضونكة ئةمة نائؤميديةك دروست دةكات كة هانى تيرؤريستان دةدات كارة تيَكدةرانةكانيان زياد بكةن و لةوانةية هةنديَك خويَندنةوةى ترى بؤ بكريَت كة لايةنى بةرانبةر توورِة بكات.

ئةو بةرةوثيَشضوونانةى تا ئيَستا لة رِووى ئةمنيةوة هةية ئةو هيوايةمان ثيَدةبةخشيَت كة بارودؤخى ئةمنى بةرةو باشضوون دةرِوات. خؤ ئةطةر (خوا نةخواستة) بةرةو خراثى رِؤيشت، ئةو كاتة دةكريَت تاوتويَى بارودؤخةكة بكريَت بؤ دؤزينةوةى رِيَطاضارةيةكى تةوافوقى ضونكة حكومةت و ئةنجومةنى نيشتمانى و تةواوى ثرِؤسةى سياسى لةسةر بناغةى تةوافوقى نيَوان ئةو هيَزة سياسيانة بنياتنراوة كة خةباتيان كردووة دذى رِذيَمى سةدام.

ئةو ليَدوانةى كة ئةو هيَزانة دايان و داواى دواخستنى هةلَبذاردنيان كرد كاردانةوةيةكى تايبةتى دروستكردووة لةلاى هةنديَك هيَزى سياسي كة بة زووترين كات كؤدةبنةوةو هةلَويَستى خؤيان لةو بارةوة دةردةبرِن كة رِةتكردنةوةى دواخستنى هةلَبذاردنة لةبةر ئةو بةلَطانةى خرانة رِوو.

لة ثرسياريَكدا دةربارةى ئةوةى وةزارةتى دةرةوة رِايطةياندووة كة طواية حكومةت رِةزامةندى دةربرِيوة بؤ كؤبوونةوة لةطةلَ نةيارةكانى لة حيزبى بةعس لة ئوردون ثاش ئةوةى كة ثيَشتر رِةت كرابؤوة؟ وة ئايا رِاستة حكومةت رِازى بووة بة ئامادةبوونيان لة كؤنطرةى شةرةم ئةلشةيخدا؟ لة وةلآمدا بةرِيَز جةواد ئةلماليكى وتى:

ئيَمة بنةماى دايالؤط رِةتناكةينةوة ضونكة بنةمايةكى طرنط و شارستانيةو دةكريَت ببيَتة بناغةى ضارةسةركردنى زؤربةى كيَشةكان كاتيَك بيرو بؤضوونةكان رِووبةرِووى يةكتر دةبنةوة. ضارةسةرى ئةم مةسةلةيةش ثةيوةندى بة هيَزة سياسيةكان و حكومةت و ئةنجومةنى نيشتمانيةوة هةية ضونكة سةرجةم ئةو لايةنانة ثةيوةنديدارن بة فايلى ئاشتبوونةوةوة ئةطةر ئاشتبوونةوة ثيَويست بيَت.

ئيَمة لةو باوةرِةداين كة وةزارةتى دةرةوة لايةنى طونجاو و ثةيوةنديدار نية لة دايالؤطى نيَوان حكومةت و نةيارةكانيدا بةلَكو ثيَويستة ئةو كارة بخريَتة بةردةستى ئةنجومةنى نيشتمانى تا برِيارى ثيَويستى لةسةر بدات.

قسةكردن لةسةر ئاشتبوونةوةى نيشتمانى قبولَ نيةو دةستةواذةى رِاست دايالؤطى نيشتمانية ضونكة طرفتيَك نية لة نيَوان ثيَكهيَنةرة سةرةكيةكانى عيَراقدا بةلَكو هاوهةلَويستىو ثيَكةوة طونجان و هاوثةيمانيَتى و هاوبةشى هةية. بةلآم طرفتةكة ثاشماوةكانى رِذيَمى سةدامى تاوانبارن كة حكومةت و ئةنجومةنى نيشتمانى بؤيان دةركةوتوة  كة هةر ئةوانةن هةلَدةستن بة كردارى كوشتن و تؤقاندن و تيرؤر لة شارةكانى فةلوجةو لةتيفيةو رِيَطاى كوت-بةغدا وديالةو بةغدا. لةبةرئةوة حكومةت برِيارى داوة دووبارة كاربكاتةوة بة ياساى رِيشةكيَش كردنى بةعس ضونكة تاكة لايةنى بةرثرسة لةو كارة تيَكدةرانةدا. ثيَويستة هةموو وةزارةت و فةرمانطةكان ثابةندبن بةو برِيارانةوة. ئيَمة دووثاتيدةكةينةوة كة دايالؤطمان قبوولَة بةلآم لةطةلَ ئةم لايةنةدا نا ضونكة ثةيوةستة بة ويستى بيَطانةو دةستى سوور بووة بة خويَنى عيَراقيةكان. دايالؤط لةطةلَ ثياكوذو تاوانباراندا ناكريَت بةهيض جؤريَك. ئةنجومةنى نيشتمانى لةو بارةيةوة نوسراويَك ئارِاستةى وةزارةتى دةرةوة دةكات و ثرسياريان ليَدةكات دةربارةى بلآوكردنةوةى ئةو هةوالَة ثيَش طةلآلَةبوونى بيرؤكةكة لةناو ئ